تاثیر آب بر طعم قهوه؛ تأثیر املاح و سختی آب بر طعم
10 ساعت پیش
0
حتماً برایتان پیش آمده که با یک قهوه، آسیاب و دستگاه ثابت، دو فنجان با طعم متفاوت تهیه کنید. تاثیر آب بر طعم قهوه فقط به مزه خود آب مربوط نیست؛ ترکیبات معدنی آن میتوانند عصارهگیری و احساس تلخی، شیرینی و اسیدیته نوشیدنی را تغییر دهند.
پاسخ کوتاه: بهترین آب برای دمآوری قهوه، آب آشامیدنی سالم، تازه، بدون بوی کلر و دارای سختی و قلیائیت متعادل است. آب معدنی همیشه بهتر از آب تصفیهشده نیست و پایین بودن TDS هم بهتنهایی نشانه کیفیت بیشتر نیست.
در این مطلب از مجله قهوه ریو بررسی میکنیم که کیفیت آب چگونه طعم قهوه را تغییر میدهد، چه میزان املاح و سختی برای دمآوری قهوه مناسب است و برای تهیه اسپرسو یا قهوه دمی از چه آبی استفاده کنیم.
چرا کیفیت آب طعم قهوه را تغییر میدهد؟
وقتی آب با قهوه آسیابشده تماس پیدا میکند، بخشی از اسیدهای آلی، کافئین و ترکیبات محلول آن را وارد فنجان میکند. یونهای موجود در آب مانند کلسیم، منیزیم و بیکربنات، توانایی خنثی کردن اسیدهای موجود در قهوه را دارند، در نتیجه بر فرایند عصارهگیری اثر میگذارند. این همان تاثیر آب بر عصارهگیری قهوه است.
برای نمونه، قلیائیت بالا ممکن است طعمهای میوهای را کمرنگ کند و بوی کلر، عطر قهوه را بپوشاند. آب طعم تازهای نمیسازد، بلکه ویژگیهای دانه را آشکارتر یا کمرنگتر میکند.
تاثیر سختی و املاح آب بر قهوه
سختی آب عمدتاً از کلسیم و منیزیم ناشی میشود. آب سخت میتواند در کتری یا بویلر رسوب ایجاد کند، اما این تصور که هرچه آب سختتر باشد، قهوه حتماً تلختر است، درست نیست. نوع املاح و قلیائیت بهاندازه مقدار سختی اهمیت دارند.
کلسیم در سختی آب نقش دارد و در کنار بیکربنات و حرارت، میتواند احتمال تشکیل رسوب کربنات کلسیم را افزایش دهد. منیزیم نیز با برخی ترکیبات قهوه برهمکنش دارد؛ بااینحال، بیشتر بودن آن لزوماً به معنای عصارهگیری بهتر نیست.
نقش بیکربنات و قلیائیت چیست؟
بیکربنات یکی از عوامل اصلی قلیائیت آب است. قلیائیت یعنی آب تا چه اندازه میتواند اسیدها را خنثی کند. وقتی این مقدار زیاد باشد، اسیدیته خوشایند قهوه ممکن است کمتر احساس شود و نوشیدنی طعم فاقد پیچیدگی و یکنواخت پیدا کند. قلیائیت خیلی پایین هم میتواند ترشی بعضی قهوهها را نمایان کند.
تاثیر pH آب بر طعم قهوه
pH میزان اسیدی یا قلیایی بودن آب را نشان میدهد؛ عدد ۷ خنثی است. برای دمآوری معمولاً آب نزدیک به خنثی ترجیح داده میشود، اما pH مناسب آب قهوه را نباید جدا از قلیائیت سنجید. pH مشابه لزوماً به معنی تاثیر طعمی یکسان نیست.

TDS و سختی آب مناسب برای قهوه چقدر است؟
TDS مخفف Total Dissolved Solids و به معنای مجموع مواد جامد محلول در آب است و معمولاً برحسب ppm گزارش میشود. دستگاه TDS متر خانگی این مقدار را از روی رسانایی تخمین میزند، اما نوع املاح را مشخص نمیکند. پس TDS مناسب آب برای قهوه فقط یکی از معیارهای تصمیمگیری است.
بر اساس استاندارد کلاسیک SCAA در سال ۲۰۰۹، مقادیر مرجع زیر برای دمآوری پیشنهاد شدهاند:
شاخص | مقدار مرجع |
|---|---|
TDS | ۷۵ تا ۲۵۰ ppm؛ هدف حدود ۱۵۰ |
سختی کلسیمی | ۱۷ تا ۸۵ میلیگرم در لیتر برحسب CaCO₃ |
قلیائیت کل | نزدیک ۴۰ میلیگرم در لیتر برحسب CaCO₃ |
pH | ۶٫۵ تا ۷٫۵ |
کلر کل | صفر |
آب شهری، معدنی، تصفیهشده یا مقطر؟
آب شهری: اگر آشامیدنی و بدون بوی نامطلوب باشد، میتواند برای قهوه مناسب باشد؛ اما سختی و کلر آن بسته به منطقه تغییر میکند. علت طعم نامطلوب قهوه با آب شهری ممکن است کلر، ترکیبات معدنی یا حتی مشکلی در خود دمآوری باشد.
آب فیلترشده: فیلتر کربن فعال معمولاً به کاهش کلر و برخی بوها کمک میکند، ولی لزوماً سختی را کم نمیکند. بعضی پارچها یا دستگاههای دارای رزین تبادل یونی، بخشی از سختی آب را کاهش میدهند.
آب تصفیهشده با اسمز معکوس: بخش زیادی از املاح را حذف میکند. اگر آب خروجی بسیار کماملاح باشد، ممکن است برای تهیه قهوه به تنظیم دوباره مواد معدنی نیاز داشته باشد.
آب معدنی: به شرط ترکیب مناسب قابل استفاده است. به جای اتکا به نام برند، مقدار کلسیم، منیزیم و بیکربنات روی بطری را بررسی کنید. آب معدنی بسیار سخت ممکن است باعث ایجاد رسوب در دستگاه اسپرسوساز شود.
آب مقطر: برای تهیه آب با ترکیب کنترلشده کاربرد دارد، ولی استفاده مستقیم از آن برای قهوه و بهویژه بسیاری از دستگاههای اسپرسوساز، مناسب نیست.
جوشاندن آب هم همه مشکلات را برطرف نمیکند؛ ممکن است مقداری کلر آزاد یا سختی موقت را کاهش دهد، اما املاح و آلایندههای شیمیایی را بهطور کامل حذف نمیکند.
چگونه برچسب آب معدنی را بخوانیم؟
روی بسیاری از بطریها، مقدار مواد معدنی با واحد میلیگرم در لیتر نوشته میشود. فرض کنید آب نمونه، ۲۰ میلیگرم کلسیم، ۵ میلیگرم منیزیم و ۶۰ میلیگرم بیکربنات در هر لیتر داشته باشد. سختی کل آن تقریباً با این رابطه محاسبه میشود:
سختی کل برحسب CaCO₃ = (کلسیم × ۲٫۴۹۷) + (منیزیم × ۴٫۱۱۸)
سختی کل حدود ۷۱ میلیگرم در لیتر برحسب CaCO₃ است. اگر قلیائیت عمدتاً از بیکربنات ناشی شود، قلیائیت تقریبی آب نیز حدود ۴۹ میلیگرم در لیتر برحسب CaCO₃ خواهد بود.
آب مناسب برای اسپرسو، فرنچ پرس و پور اور
اگرچه اصول انتخاب آب برای تمام روشهای دمآوری تقریباً یکسان است؛ اما هر روش ویژگیهای خاص خود را دارد و کیفیت آب میتواند تاثیر متفاوتی بر طعم نهایی بگذارد. به همین دلیل، هنگام انتخاب آب مناسب باید علاوه بر ترکیبات معدنی، به نوع دستگاه و شیوه دمآوری نیز توجه کرد.
اسپرسو
در اسپرسو، ترکیب آب هم بر طعم اثر دارد و هم بر سلامت دستگاه. هنگام خرید اسپرسوساز، بهتر است محدوده سختی و قلیائیت مجاز در دفترچه سازنده را بررسی کنید؛ آب مطلوب برای طعم لزوماً مناسب بویلر نیست. همچنین در انتخاب دانه و مقایسه قیمت قهوه اسپرسو توجه داشته باشید که آب و تنظیم آسیاب میتوانند نتیجه را بهاندازه خود دانه تغییر دهند.
تاثیر آب بر کرمای اسپرسو معمولاً غیرمستقیم است. تازگی قهوه، گاز موجود در دانه و شرایط عصارهگیری عوامل مهمتری در شکلگیری کرما هستند.
قهوه دمی و پور اور
در V60 و کمکس، طعمهای میوهای و اسیدیته قهوه ممکن است آشکارتر باشند؛ به همین دلیل، آب بدون کلر محسوس و دارای قلیائیت متعادل انتخاب مناسبی است. اگر از دو نوع آب استفاده میکنید، آسیاب، دما و نسبت قهوه به آب را ثابت نگه دارید تا راحتتر مقایسه کنید.

فرنچ پرس
در فرنچ پرس، فیلتر فلزی اجازه عبور بخشی از روغنها و ذرات ریز را میدهد و بافت نوشیدنی تغییر میکند. مطلب تنواری قهوه چیست توضیح مفیدی در مورد نحوه عصارهگیری فرنچپرس ارائه میدهد. همچنین هنگام مقایسه قیمت فرنچ پرس حتما به جنس فرنچپرس و فیلتر آن توجه کنید.
موکاپات و قهوه ترک
در موکاپات، آب سخت ممکن است بهمرور در قطعات رسوب ایجاد کند؛ این موضوع هنگام خرید موکاپات و نگهداری آن اهمیت دارد. در قهوه ترک هم بوی نامطلوب آب بهراحتی وارد نوشیدنی میشود. هنگام خرید قهوه ترک، علاوه بر تازگی و آسیاب بسیار ریز، به کیفیت آب در عصارهگیری و طعم آن توجه کنید.
انتخاب قهوه روبوستا یا عربیکا نیز خصوصیات طعمی پایه را تغییر میدهد؛ آب نمیتواند تفاوت طبیعی این دانهها را حذف کند.
آزمایش خانگی برای انتخاب بهترین آب
برای اینکه بدانید آب چه تاثیری بر قهوه شما دارد، دو نوع آب آشامیدنی با ترکیب متفاوت انتخاب کنید. ۱۵ گرم قهوه با ۲۵۰ گرم آب و دمای حدود ۹۳ درجه در روش پور اور (دمی) استفاده کنید. آسیاب متوسط، نوع فیلتر و ترتیب ریختن آب یکسان باشد. ابتدا ۵۰ گرم آب اضافه کنید و پس از حدود ۳۰ تا ۴۵ ثانیه، باقی آب را با روش یکسان در چند مرحله بریزید. زمان نهایی ممکن است حدود ۲٫۵ تا ۳٫۵ دقیقه باشد.
پس از خنک شدن دو فنجان تا دمای مشابه، عطر، شیرینی، تلخی و اسیدیته را مقایسه کنید. بهتر است شخص دیگری نام نمونهها را پنهان کند. برای اطمینان، آزمایش را تکرار کنید.
قهوهها را بدون افزودنی امتحان کنید، زیرا تاثیر شیرین کننده ها بر طعم قهوه میتواند تشخیص تفاوت آب را دشوار کند. در نوشیدنیهایی مانند هات چاکلت، شیر و شکر معمولاً اثر آب را کمتر آشکار میکنند.

اگر قهوه بدطعم شد، چه چیزی را بررسی کنیم؟
نشانه | علت احتمالی | اقدام اولیه |
|---|---|---|
بوی کلر | کیفیت آب یا فیلتر | آب فیلترشده مناسب را امتحان کنید |
طعم میوهای ضعیف | قلیائیت زیاد یا نوع دانه | آب با قلیائیت متفاوت را مقایسه کنید |
ترشی و اسیدیته زیاد | عصارهگیری ناکافی یا قلیائیت پایین | آسیاب و زمان را بررسی کنید |
تلخی زیاد | رست، عصارهگیری یا ترکیب آب | ابتدا تنظیمات دمآوری را کنترل کنید |
رسوب سفید | سختی و شرایط تشکیل رسوب | سختی و قلیائیت را اندازه بگیرید |
اگر مزه دود یا سوختگی احساس میکنید، صرفاً آب را مقصر ندانید؛ علت طعم سوختگی قهوه اغلب به برشتهکاری یا شرایط دمآوری هم مربوط است.
چگونه از رسوب گرفتن اسپرسوساز جلوگیری کنیم؟
سختی و قلیائیت را اندازه بگیرید و با دستور سازنده مقایسه کنید. فیلتر را مطابق زمان پیشنهادی تعویض کنید و رسوبزدایی را فقط به روشی انجام دهید که برای دستگاه مجاز است. آب کاملاً بدون املاح نیز راهحل قطعی نیست؛ بعضی دستگاهها برای سنسورها و قطعات خود به مشخصات معینی از آب نیاز دارند. TDS متر بهتنهایی احتمال رسوب را مشخص نمیکند. اگر بهصورت مداوم در مخزن یا کتری رسوب میبینید، پیش از خرید فیلتر جدید، نوع فیلتر فعلی و نتایج آزمایش سختی آب را بررسی کنید.
جمعبندی
اهمیت آب در دمآوری قهوه به سختی، قلیائیت، املاح و نبود بو یا مزه نامطلوب مربوط است. با آب آشامیدنی سالم شروع کنید، در صورت نیاز مشخصات آن را بسنجید و دو نمونه را با دستور ثابت مقایسه کنید. بهترین آب همان آبی است که هم با دستگاهتان سازگار باشد و هم طعم قهوه موردعلاقهتان را متعادلتر نشان دهد.
سوالات متداول
آیا سختی آب باعث تلخ شدن قهوه میشود؟
نه همیشه. سختی یکی از عوامل است؛ تلخی به دانه، رست، آسیاب و عصارهگیری هم بستگی دارد. قلیائیت زیاد ممکن است با کاهش احساس اسیدیته، تلخی را برجستهتر کند.
آیا بعد از نوشیدن قهوه باید آب بخوریم؟
ضرورتی همگانی ندارد. آب پیش از چشیدن میتواند مزه قبلی دهان را کمتر کند و پس از قهوه برای رفع تشنگی یا کاهش پسمزه مفید باشد. اهمیت نوشیدن آب بعد از قهوه را مطالعه کنید تا متوجه تاثیر نوشیدن آب بعد از قهوه شوید.
آیا آب تصفیهشده بهتر از آب معدنی است؟
به نوع تصفیه و ترکیب آب معدنی بستگی دارد. آبی که کلر نامطلوب آن حذف شده و همچنان املاح متعادلی دارد، میتواند گزینه مناسبی باشد.
آیا pH آب روی اسیدیته قهوه اثر دارد؟
بله، اما قلیائیت معمولاً برای پیشبینی تغییر اسیدیته احساسشده اهمیت دارد. البته که تنها از روی عدد pH نمیتوان طعم قهوه را پیشبینی کرد.
آیا بهترین آب اسپرسو با قهوه دمی متفاوت است؟
ممکن است. برای اسپرسو باید علاوه بر طعم، محدودیتهای فنی دستگاه را رعایت کرد؛ چرا که آب با سختی زیاد ممکن است باعث ایجاد رسوب در دستگاه شود.
منابع
Water for Brewing Specialty Coffee
Impact of Water Composition on Coffee Sensory Properties
DIY Water Recipes Redux
La Marzocco Water Specification








